Alafranga Takılmak Ne Demek?
İzmir’de yaşıyorum, ya da başka bir deyişle Türkiye’nin en rahat şehrinde. Düşünsene, deniz, sıcak, her yerde kafe ve bir de hep elinde çay olan insanlar… Burası gibi bir şehirde, “Alafranga takılmak ne demek?” diye sorsan, herhalde herkes bir şekilde cevap verir. Ama bir de “Alafranga takılmak” olgusunu, sıradan bir sabah kahvesiyle harmanlayıp bakmak lazım.
Alafranga takılmak, aslında öyle karmaşık bir şey değil. Fakat, bazen gündelik hayatta o kadar farklı anlamlar kazanıyor ki, işin içine mizah katmazsanız, gerçekten biraz kafa karıştırıcı hale geliyor. Hadi gelin, ben de biraz mizahi bir bakış açısıyla açayım bu konuyu. Alafranga takılmak ne demek, diye soranlara şu şekilde cevap vereyim: Yani, ortalama bir Türk’ün yaptığı işlerin biraz daha şık, biraz daha “ne derler” yani, biraz daha Batı taklidi hâli. Ama öyle takılmak da ne demek?
Alafranga Takılmak: Elitist Ama Değil
Bir kere, alafranga takılmak, genelde şık olmaya çalışan ama bir yandan da her fırsatta rahatına düşkün olan insanların işidir. Mesela, geçen hafta arkadaşım Mert’le bir kafeye gittik. Mert, alafranga takılmayı sevdiği için, her zamanki gibi “Ne alırsın?” diye sordu ve tabii ki ben, “Kahve alırım, latte, soğuk falan,” dedim. O ise parmaklarıyla bir minik jest yaptı ve “Barista, bir flat white lütfen,” dedi.
İçimden şu geçti: “Hımm, Mert flat white istiyor, bu da bir nevi alafranga takılmak aslında.” Çünkü normalde “Bir Türk kahvesi alırım, ne var ki?” derdim ama Mert, bir latte, bir flat white, bir cappuccino derken kendini tam anlamıyla “batılı” hissediyor. Sanki başka bir kıtada, “Ben ne kadar modernim,” havasında takılmak istiyor.
İronik olan ise, aslında Mert’in bu alafranga takılma çabası, tam tersi bir şekilde ona hiç de elit bir hava katmıyor. Çünkü flat white falan dedikçe, “Beyefendi, anladık, Batı’ya öykünüyorsun, ama bir çay da iç!” diye bağırıyorum içimden. Sonuç olarak Mert alafranga takılmak isterken, kendini biraz da fazla “göstermiş” oluyor, farkında değil.
Alafranga Takılmak: Mutfakta Bile
Bir arkadaşım var, adını veremem çünkü o muazzam bir alafranga takılma sanatçısıdır. Kendi mutfağında alafranga takılmanın yeni kurallarını yazmıştır. Bir gün evinde toplandık, pizza yemeye karar verdik. Ama pizza siparişi verirken bir de ne görelim: Evde hiç ekmek yok, ama onun yerine gluten-free un var. Çünkü bir şekilde alafranga takılmanın yolunun, her şeyin sağlıklı ve şık olmasından geçtiğini düşünüyor. Tabii bir yandan pizza kutusunu açıp, üstüne bolca peynir koyarken ben ona bakıyorum ve “Aynen, alafranga takılmanın yolu burada” diye içimden geçiriyorum.
Gerçekten, o kadar basit bir mutfak eylemi bile alafranga takılmaya dönüşebiliyor. “Makarna yapacağım” dediği an, ortama “al dente” havası geldiğini düşünürken, bir yandan da mısır gevreğiyle kahvaltı yapmaya karar verdiğini hayal ediyorum. Oysa mutfakta pizza yaparken, alafranga takılmanın sırrı, bol peynirli ve ince hamurlu pizzayı, “İtalyan usulü,” diye tanıtmakta gizli.
Alafranga Takılmak: Yaşam Tarzı mı, Maske mi?
Bazen alafranga takılmak, sadece bir yaşam tarzı olmaktan çıkıp, bir maskeye dönüşebiliyor. Mesela bir arkadaşım var, Duygu. Onun alafranga takılma seviyesi biraz daha dramatik. Kendisi, her zaman kahvesini Instagram’a koymadan içmeyen bir insan. “Alafranga takılmak ne demek?” diyorsanız, işte Duygu’dur o. Kahvesi değil, kahve bardağı bile “şık olmalı,” buna dikkat eder. Instagram’da fotoğrafını çekerken, bardak mutlaka soğuyana kadar masada kalır, sonra yudumlanır. Çünkü tabii ki “yavaşça” içilmesi gerekmektedir.
Yani, Duygu’nun alafranga takılmak anlayışı, genelde bir şeyin “görünüşü” üzerine kurulu. Oysa ben, o kahveyi hızlıca içip “Günaydın!” demek isteyen insanım. Hızlı, pragmatik ve içten. Bazen, her şeyin sürekli doğru bir biçimde sunulması gerektiğini görmek, insanı sıkabiliyor. Ama işte, alafranga takılmanın tuhaf tarafı da burada başlıyor: Görüntü ve şıklık, çok büyük bir anlam taşır. Bir noktada insanın “kendisi” mi yoksa “maskesi” mi daha önemli oluyor, bilmiyorum.
Sonuç: Alafranga Takılmak Ne Demek?
Alafranga takılmak aslında çok basit bir şey değil, ama aynı zamanda aşırı karmaşık da değil. Kendi içinde komik bir ironi barındıran, biraz da abartılı bir yaşam tarzı. Bir yanda sürekli şık görünme çabası, diğer yanda da o şıklığın çoğu zaman tam tersini ifade eden bir davranış. Bu dengeyi tutturmak, sanırım alafranga takılmak ne demek sorusunun en zor kısmı.
İzmir’deki bir kafede, arkadaşlarımın söyledikleri gibi, hayat bazen böyle geçiyor: Biri alafranga takılmak için uğraşıyor, diğeri içten içe biraz daha rahat takılmak istiyor. Sonuçta, alafranga takılmak ne demek diye sorarsan, herkesin içinde bir cevabı vardır, ama işin sonunda o şık görünmenin altındaki samimiyet, her zaman daha değerli olmalı.